Қазақстанда шаңғымен трамплиннен секіру және шаңғы қоссайысы тамаша Тарихқа ие. Қазақстанда шаңғымен трамплиннен және шаңғы қоссайысынан секіруді дамытудың негізін қалаушылар Александр Степанов, Сергей Гиржен және Павел Чулок болды, олар Каменский платосының ауданында К-25 метрлік К-20 трамплиндерін салды. Соғыстан кейінгі уақытта Александр Степанов пен шекара-училищесі курсанттарының күшімен «Таулы Гигант» колхозы аумағында қуаттылығы 50 метр трамплин салынды. 1956 жылы жазда Дене шынықтыру институтының оқытушысы Эдуард Чупровтың бастамасымен 55 метрлік трамплин қалпына келтірілді. Ал бір жылдан кейін мұнда трамплиннен шаңғымен секіру және шаңғы қоссайысы бойынша республикадағы алғашқы жарыс өткізілді. 1957 жылы Дене шынықтыру институтын бітіргеннен кейін жас секірушілермен және қоссайысшылармен Владимир Тарандовский және Александр Чивжель «Қайрат» ДСО жанында жұмыс істеуге кірісті. Алғашқы ірі жарыс 1959 жылы — 9 Одақ Республикасының матчында өтті. 1961 жылы Александр Степанов өзінің тәрбиеленушісімен, Ленинград трамплиннен секіру мектебінің түлегі — КСРО Спорт шебері Владимир Сологубпен бірге Қазақстанға тұрақты тұруға келеді. 1962 жылы: Владимир Сологуб, Фрид Галеев, Эдвард Леушин, Владимир Тарандовский, Владимир Ёлшин және шаңғы қоссайысы: Александр Чивжель, Геннадий Рябинин, Анатолий Федотов, Владимир Образцов, Евгения Жирова Бакуриандағы КСРО халықтары спартакиадасында жалпыкомандалық 5-орынды иеленді. Ал Бүкілодақтық жарыста, Томск қаласындағы «Куйбышев» атындағы жүлдеге Владимир Сологуб, Фрида Галеева, Эдвард Леушин, Владислав Трушин құрамындағы секірушілер командасы 3-орынды иеленді. Бұл елеулі табыс болды! Сол 1962 жылы шаңғы қоссайысы бойынша Александр Чивжель бірінші Спорт шебері атанды, кейіннен шаңғы қоссайысы бойынша ҚазКСР-ның 14 дүркін чемпионы атанды. 1963 жылы трамплиннен шаңғымен секіруден Эдвард Леушин мен Фрид Галеев, 1964 жылы Владимир Ёлшин алғашқы Спорт шеберлері атанды. 1964 жылы жасанды жабыны бар трамплиннің пайда болуымен жыл бойы жаттығуға мүмкіндік туды және бұл қазақстандық спортшылардың жаңа жетістіктерімен ерекшеленеді. Шеберлік айтарлықтай өсті. Владимир Сологуб қалааралық жарыстың жеңімпазы және «Динамо» ЖСО чемпионы атанды. Спорт шебері Геннадий Рябинин «Локомотив» ҚС шаңғы қоссайысында 3-орынды иеленді. Спорт шебері Валерий Никульшин «Кәсіподақтар» ВДСО чемпионатында шаңғымен трамплиннен секіруден 3 орынға ие болды. Валерий Свиридов — Қазақ КСР-інің бірнеше дүркін чемпионы, «Еңбек резервтері» ЖҚҚ ОК жеңімпазы және жүлдегері. 1966 жылы Алма-Атада жасанды төсемде КСРО жеке біріншілігі ойналды. Спорт шебері Владимир Сологуб 3 орынды иеленді. Трамплиннен шаңғымен секіруден спортшылар, Бүкілодақтық жарыстарда Республиканың спорттық намысын лайықты қорғаған КСРО спорт шеберлері — Валерий Никулшин, Владимир Ёлшин, Эдвард Леушин, Тұйгун Насыров, Анатолий Пискунов, Александр Пискунов, Владимир Чой, Павел Мурашов, Михаил Бубликов 1966 жылы «Еңбек» ДСО жанынан шаңғымен трамплиннен және шаңғы қоссайысынан секіру бойынша мамандандырылған мектеп ашылды. 1970 жылдан 1990 жылға дейін мектепке Қадыр Нукин жетекшілік етті. Жаттықтырушылар кеңесін өз ісінің шебері Валентин Аксенов басқарды. Жас жаттықтырушы болып Новиков Павел Максимович, кейіннен Генерал-майор болып жұмыс істей бастады. Мектеп көптеген жоғары дәрежелі спортшыларды тәрбиеледі: Спорт шебері Николай Коробов — Бүкілодақтық жарыстардың жүлдегері, Виктор Шакин — ҚазКСР 2-ші Спартакиадасының чемпионы, Сергей Бычков — КСРО халықтары спартакиадасының жүлдегері және т.б. Спорт шебері Владимир Сорокин — КСРО жазғы чемпионатының жүлдегері, Владимир Янин — КСРО Қарулы Күштерінің чемпионы және жүлдегері, Қазақ КСР-інің бірнеше дүркін чемпионы, трамплиннен және шаңғы қоссайысынан секіруден КСРО екі мәрте спорт шебері, Иван Мурашов КСРО жазғы чемпионатының жеңімпазы жасөспірімдер арасында, Владимир Кузьмин — КСРО Қарулы Күштерінің жүлдегері 1974 жылы «Еңбек резервтері» мамандандырылған спорт мектебінің ашылуымен жұмыс толық қуатына қайнады. Мектепті өз ісінің энтузиасты Владимир Александрович Ильницкий басқарды. Аға жаттықтырушы — Валентин Аксенов, оның орнына Геннадий Иванович Усков келді. Геннадий Ивановичтің ұйымдастырушылық қабілеті мен біздің спорт түріне деген сүйіспеншілігі спортшылармен жұмыс істеу үшін тәжірибелі жаттықтырушылар тобын біріктірді. Бұл топқа Николай Васильев, Александр Васильев, Владимир Сорокин, Владимир Чой, Тұйгун Насыров, Эдвард Леушин, Николай Атанов енді, олар одан әрі КҚКО-да жұмыс істей бастады. Бұл еңбектің нәтижесі: 1978 жылы КСРО халықтарының 4-ші қысқы Спартакиадасында Владимир Черняев алтын және қола медаль, ал оның ағасы Анатолий Черняев жасөспірімдер арасында күміс және қола жүлдегер атанды. Құрамында Владимир Черняев, Анатолий Черняев, Павел Мурашов, Тұйгун Насыров бар команда жалпы командалық 3 орынды иеленді. «Еңбек резервтері» мектебі АОСК-мен бірлесіп Бүкілодақтық және Халықаралық жарыстарда Республиканың намысын лайықты қорғаған спортшыларды тәрбиеледі. Трамплиннен секіруде: Владимир Черняев, Анатолий Черняев, Анатолий Королев, Сергей Бычков, Николай Коробов, Сергей Озерных, Сергей Брызгалов, Александр Таранов, Андрей Вервейкин, Александр Колмаков, Андрей Ванечкин, Александр Губченко, Владимир Даньков Сергей Баденко, Дмитрий Чвыков, Дионис Воднев, Владимир Курганский, Максим Полунин, Станислав Филимонов, Павел Гайдук. Шаңғы қоссайысында: Бақыт Әбдірахманов «Еңбек резервтері» ЖҚҚК жүлдегері, КСРО Қарулы Күштерінің жүлдегері, ҚазКСР, МС 5 дүркін чемпионы Дилшат Мираев, Александр Балышев, Тимур Бутакбаев, Михаил Шевченко. 1979 жылы мектеп базасында КҚКО құрылады, ол ЦСКА-ның жаттықтырушылар құрамын, «Еңбек резервтерін», ЖСШМ біріктірді, оған Қазақстанның үздік 35 секіргіші кірді. Тұйық-Су мұздығында тау шаңғысы дайындығы үшін база құру Қазақстан спортшыларының Бүкілодақтық және Халықаралық аренаға шығуын едәуір жеделдетті. 1982 жылы өткен 6-шы Қысқы Спартакиадада Қазақстан командасы 2-ші орынды, ал Андрей Вервейкин жасөспірімдер арасында 1-ші орынды иеленді. Жасөспірімдер арасындағы Әлем чемпионатында КСРО құрама командасының құрамында Сергей Баденко командалық есепте 3-орынды иеленді. КСРО халықтарының 6-қысқы Спартакиадасында Қазақстан командасы екінші орында. 1990 жылы КСРО халықтарының 7-ші қысқы Спартакиадасында команда бірінші орынды иеленді, Дионис Воднев Чемпион, ал Александр Таранов күміс жүлдегер атанды. Харбин қаласында (Қытай) өткен қысқы ойындарда құрамында Дмитрий Чвыков, Александр Колмаков, Андрей Вервейкин, Максим Полунин бар Қазақстан командасы Бірінші орынды иеленді. Жеке есепте Дмитрий Чвыков Азия чемпионы, Александр Колмаков күміс жүлдегер атанды. Владимир Черняев, Андрей Вервейкин, Алексанр Таранов, Сергей Озерных, Сергей Брызгалов әр жылдары Республикалық, Бүкілодақтық және Халықаралық жарыстардың Чемпиондары мен жүлдегерлері атанды. Республикада трамплиннен шаңғымен секіруді ұйымдастырушылар ретінде ерекше, баға жетпес рөл атқарды: Көп жылдар бойы ҚазКСР және КСРО бас жаттықтырушысы болып жұмыс істеген Геннадий Иванович Усков; Армия орталық спорт клубын ұзақ жылдар бойы басқарған генерал-майор Новиков Павел Максимович. Дәл осы Новиков Павел Максимовичтің қолдауымен және оның тікелей қатысуымен Алматы қаласында шаңғы трамплиндерінің заманауи халықаралық кешені салынды. Спортшылар арасында ерекше үлес қосқан: Владимир Черняев — КСРО ХДСШ, КСРО-ның 6 дүркін чемпионы, 1982 жылғы КСРО чемпионы, КСРО Кубогының чемпионы, Халықаралық жарыстардың бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Андрей Вервейкин — КСРО ХДСШ, 5 дүркін КСРО чемпионы, екі рет КСРО Кубогының жеңімпазы, 1989 жылғы Әлем чемпионатында 4 және 5 орын, 1989 жылғы СКДА чемпионы, көптеген халықаралық жарыстардың жеңімпазы және жүлдегері, 1996 жылғы Азия ойындарының командалық есепте чемпионы. Осы спортшылардың тәжірибесі мен үлгісінде тәрбиеленген жаңа ұрпақ өскен. 2006 жылы Германиядағы Әлем Кубогының кезеңінде құрамында Радик Жапаров, Николай Карпенко, Иван Караулов, Асан Тахтахунов бар қазақстандық секірушілер жаттықтырушылар Қайрат Биекенов пен Евгений Буевтің басшылығымен командалық есепте 6-орынды иеленді. Қазақстандық спорттың тәрбиеленушісі Игорь Свиридов 2010 жылы Закопанда өткен ардагерлер арасындағы Әлем чемпионатының жеңімпазы атанды.




